Man Bites Movies

Dat de legendarische Swans nog niets aan infernale intensiteit hebben ingeboet, kon u aan de eustachiusbuis ondervinden tijdens Sonic City in Kortrijk. ‘Veel artiesten zijn als laboratoriumratten’, maar oude Swan Michael Gira moet je geen truukjes meer leren.

door Andreas Ilegems, in opdracht van Knack Focus

Veertien jaar bleef het stil rond het invloedrijke New Yorkse Swans. In 2010 kwam er dan een nieuw album, My Father Will Guide Me Up a Rope in the Sky , deze zomer volgde The Seer, een twee uur durende motherfucker van een dubbel-cd. Majestueuze, bijna ritualistische explosies van noise gaan hand in hand met folky kleinoden als Song for a Warrior en de symfonie A Piece of the Sky. The Seer is opnieuw ingeblikt met de band die eeuwig Swansopperhoofd Michael Gira ook flankeerde tijdens de reünietour van 2010. Maar op de uitgebreide gastenlijst prijken ook Karen O (The Yeah Yeah Yeahs), Alan Sparhawk en Mimi Parker van Low en - het verrassendst van al - ex-Swan en Gira’s voormalig lief Jarboe, destijds een haast mystiek tegengewicht voor de brutale noise van de vroege jaren van de groep.

Swans zijn nu alweer twee jaar op de baan. Niet te moe?
MICHAEL GIRA: We’re fine, thank you. We hebben net een slopende tournee door Amerika achter de rug. Over een paar dagen trekken we naar Europa.

Wat mogen we verwachten? Een fysiek overrompelende krachttoer, zoals vroeger?
GIRA: Ik denk het. Al zie ik het toch meer als een spirituele ontdekkingsreis. Individuele songs interesseren ons niet, wij gaan voor de totaalbeleving: een geluid dat onszelf en het publiek overstijgt en ons samen naar hogere dimensies voert. Eigenlijk is dat gewoon waar rock naar streeft. We don’t play the music, the music plays us. Ik kan me voorstellen dat The Stooges er net zo over dachten.

Maar ik heb het vooral geleerd van Pink Floyd. Nog niet eens zestien was ik toen ik hen zag in 1969, op het Actuelfestival, in België overigens, waar ook The Pretty Things, Frank Zappa, Soft Machine en het Chicago Art Ensemble optraden. Een inspirerend moment, want vanaf toen begon ik me te realiseren dat rock méér is dan een aaneenschakeling van losse nummers.

Swans lijkt populairder dan ooit. Had je dat dertig jaar geleden ook maar enigszins verwacht?
GIRA: Tuurlijk niet. Ik denk niet zo na over de toekomst. Ik ben meer gefocust op de concerten die we gaan spelen, en op het nieuwe materiaal dat langzaam een eigen leven begint te leiden op het podium. Songs als The Apostate , 93 Ave. B Blues , Avatar en The Seer zijn niet in de studio opgenomen, maar tijdens onze liveshows in 2010. Dat waren simpele grooves en riffs die evolueerden en muteerden, dankzij de participatie van het publiek. Pas later zijn we de studio ingedoken om ze verder af te werken. Zo ontstaan al mijn albums trouwens, trial-and-error.

Je noemt The Seer de culminatie van alles wat je de voorbije dertig jaar hebt gedaan.
GIRA: Precies. Al heeft het geduurd tot de plaat af was voor ik dat besefte. En naar mijn gevoel is het album ook een stuk cinema: er zitten zowel rustige passages als overrompelende instrumentale soundscapes in.

Staan er nog oude Swansnummers op jullie setlist?
GIRA: Eentje maar: Coward , van Holy Money (1986), door de jaren erg veranderd, maar nog steeds herkenbaar. Ik ben niet geïnteresseerd in nummers naspelen zodat ze klinken als op plaat. De muziek moet vitaal zijn, en urgent blijven.

In nostalgie lijk je niet te zwelgen, je blijft jezelf en je band vernieuwen. En dat nota bene in een tijdperk waarin de ene grote groep na de andere weer samentroept en haar greatest hits aframmelt.
GIRA: Dat soort troep is niet aan mij besteed. Ik wil mezelf en mijn publiek uitdagen. Nieuwe artistieke paden bewandelen, dát was voor mij de belangrijkste reden om Swans te ‘reactiveren’. En omdat mijn vorige project, Angels of Light, voorspelbaar begon te worden. Niet dat ik het erg vind om geld te verdienen. Maar ik koester niet de ambitie om iemands ultieme fantasie over Swans waar te maken. Life is short, je moet jezelf heruitvinden zolang je kunt. Anders ben je gewoon aan het sterven. Een groot ego hebben en continu streven naar zelfbevestiging vind ik ziekelijk. Je ziet dat bij veel artiesten: die zijn op de duur een parodie van zichzelf, omdat ze gaan geloven in de leugens en de mythes die over hen geschreven worden. Het zijn net laboratoriumratten: na elke beloning willen ze méér.

Opvallend: het monumentale titelnummer van The Seer klokt af op ruim 30 minuten, de apocalyptische afsluiter The Apostate op 23. De beperking is niet jullie grote troef?
GIRA: Een paar weken geleden hebben we nog een versie van 45 minuten gespeeld. (lacht) Eerlijk: ik had geen flauw benul hoe lang het album zou zijn. Zelfs al had het vier lp’s in beslag genomen en zou het zes uur duren: ik laat alles op natuurlijke wijze evolueren. Kijk naar schilder Francis Bacon, die had ook nooit een doordacht plan. Hij begon gewoon te schilderen en gaandeweg kregen zijn schilderijen vorm. Dat is ook mijn werkwijze.

Ergens las ik dat een plaat opnemen voor jou ook iets heeft van een orgie.
GIRA: Heb ik dat gezegd? (schaterlacht) Eigenlijk zie ik mezelf meer als een circusdirecteur. Ik volg mijn intuïtie, maar luister ook naar de input van andere muzikanten.

Vertel eens over Joseph, je demonische broer.
GIRA: Hij is degene die de songs schrijft, een entiteit die me al van jongs af vergezelt. Hij leeft ergens achteraan in mijn hoofd, maar je moet speciale ogen hebben om hem te kunnen zien… Volstaat dit? Ik heb een ander interview binnen één minuut.

Eentje nog: is het waar dat je als tiener vier en een halve maand hebt doorgebracht in een jeugdgevangenis in Jeruzalem, waar je een cel deelde met Palestijnse terreurverdachten, tot je vader je opspoorde via Interpol?
GIRA: Sorry man, maar daar kan ik niet over praten. You can google that shit. Het zijn toch allemaal leugens. (lacht)

SWANS
2/12 op Sonic City in De Kreun, Kortrijk, info: soniccity.be

James Cameron pakt uit met een driedimensionale blu-rayversie van Titanic. Ik sprak de maker van de duurste films aller tijden in Belfast, de plek waar de echte Titanic gebouwd werd. ‘Go big or go home.’

door Andreas Ilegems, in opdracht van Knack Focus

Nooit heeft een regisseur met slechts een handvol films de kassa’s zo luid doen rinkelen. Zijn met elf Oscars bekroonde rampenmastodont Titanic was jarenlang de boxofficekampioen aller tijden, met een kostenplaatje van 200 miljoen dollar en een opbrengst van maar liefst 1,8 miljard dollar. Tot Cameron in 2009 dat record eigenhandig tot zinken bracht met Avatar, een nóg ambitieuzer avontuur. Naar goede gewoonte kostte de prent stukken van mensen (meer dan 300 miljoen dollar, alwéér de duurste film ooit), maar Cameron bleek andermaal elke geïnvesteerde stuiver meer dan waard. Avatar staat ook te boek als de eerste blockbuster in digitale 3D.

Eigenlijk had Cameron Titanic altijd al in een blits 3D-jasje willen steken. Maar in 1997 was de technologie daar nog niet rijp voor, dus legde hij zich later een monsterkarwei op: de film frame per frame digitaliseren voor een volwaardige 3D-transfer. ‘Ik bracht iedere week vijf uur door in de montagestudio, om elke scène minutieus door te nemen. Als je een 2D-film wilt omzetten naar 3D, móet het perfect zijn’, aldus Hollywoods meest notoire techneut.

Je hebt je altijd uitgesproken tégen het omzetten van 2D naar 3D. En nu doe je het zelf. Druist dat niet in tegen je principes?
James Cameron: ‘Ik ben er nog altijd even hard tegen, behalve voor Titanic. (lacht) We hebben echt geprobeerd de illusie te wekken dat we de film oorspronkelijk in 3D hebben opgenomen. We hebben enorm veel tijd en geld gespendeerd aan het creëren en toevoegen van diepte-effecten. We paid the extra money, we went the extra mile, en dat werpt volgens mij zijn vruchten af. Titanic 3D is een van de, zo niet de beste conversie die momenteel op de 3D-markt te vinden is.’

Wat is er dan verkeerd aan die andere 3D-conversies?
Cameron: ‘Dat regisseurs geen flauw benul hebben van hoe 3D werkt. Ze rammen het erdoor tijdens de postproductie, en denken dat alles in zes weken opgelost is. Ik blijf studio’s erop attent maken dat dat niet de juiste manier is om 3D te maken, maar ze willen niet luisteren en blijven maar rotzooi afleveren. Zo nu en dan draaien goeie, zelfverzekerde cineasten als Martin Scorsese en Ang Lee met 3D-camera’s. Zij verheffen de techniek tot kunst. Scorsese’s Hugo is gewoon adembenemend. Life of Pi (van Lee, nvdr.) is nog niet uit, maar ik heb er een stukje van kunnen zien: hallucinant! Mijn standpunt is duidelijk: wie vandaag de dag een 3D-film wil maken, móet in 3D draaien. Een conversie naar 3D, nadat de film oorspronkelijk in 2D is opgenomen, is voor mij hetzelfde als een zwart-witfilm draaien en er nadien kleur aan toevoegen.’

De meningen over Titanic 3D zijn verdeeld. Sommigen prijzen hoe je diepte weet toe te voegen aan de schipbreukscènes en intieme momenten tastbaar maakt, anderen schilderen de hele onderneming af als een staaltje hypocriete commercie. Ondanks je warme pleidooien is nog niet iedereen ervan overtuigd dat de techniek een meerwaarde biedt. Zo is er bijvoorbeeld het probleem met de helderheid…
Cameron: ‘Sommige mensen zijn er ook nog altijd niet van overtuigd dat de aarde rond is! Het is klaar en duidelijk dat de 3D-markt ieder jaar exponentieel groter wordt. Het aantal filmtitels en 3D-schermen neemt proportioneel toe. Ook de televisiezenders en de elektronicagiganten zullen een stap vooruit moeten zetten en meer aan 3D-programmering doen. Critici hebben gelijk als ze stellen dat de technologie nog beter moet en dat de helderheid van het beeld geoptimaliseerd moet worden. Er zijn nog steeds technische mankementen. Zo moeten we van dat brilletje af. Maar dat zal nog twee tot vier jaar duren.’

O ironie: Cameron brengt nu met Titanic 3D een digitale update van een film die beschouwd werd als een van de laatste epics die nog met ambachtelijke special effects – lees: échte sets en échte watereffecten – gemaakt werd. En toch zou hij hem nu anders hebben gemaakt, zegt hij. ‘Mocht ik Titanic vandaag draaien, zou ik niet meer het halve schip nabouwen, enkel wat kleinere setstukken geïntegreerd in één grote cgi-set. Ik zou ook geen massa figuranten meer opvoeren; we zouden hen gewoon met sensoren beplakken en voor een groen scherm plaatsen. Vandaag is dat de norm, maar vijftien jaar geleden hadden we daar gewoon de middelen niet voor.’

Verliezen films op die manier niet al hun ouderwetse charme?
Cameron: ‘Misschien bedot ik mezelf, maar ik denk niet dat de charme van Avatar te lijden had onder het feit dat hij voor 60 procent uit cgi bestaat. Als we een zonsondergang maakten, zorgden we ervoor dat die er zo realistisch mogelijk uitzag. We zouden hetzelfde hebben gedaan met Titanic. Zolang het spel tussen de acteurs op de voorgrond zijn emotionele waarde heeft, speelt het geen rol welke technieken je hanteert om een grootschalige film in elkaar te steken.’

Feit is dat ook de huidige generatie toeschouwers bereid is een eersteklasticket te betalen om het hyperpopulaire Romeo & Julia-verhaal aan boord van de gedoemde oceaanstormer te herbeleven. Precies vijftien jaar nadat Titanic aan zijn zegetocht langs ’s werelds cinema’s begon, en exact een eeuw na de echte scheepsramp, heeft Titanic 3D wereldwijd al 2 miljoen dollar in het laatje gebracht.

Je bent ondertussen 33 keer naar het wrak van de Titanic geweest. In totaal heb je er zelfs meer tijd doorgebracht dan de kapitein zelf. Ben je nu eindelijk klaar met de Titanic?
Cameron: ‘Neen. In 2005 ging ik zogezegd voor de allerlaatste keer. Alleen wilde niemand mij geloven. En om eerlijk te zijn, ik was er zelf ook niet helemaal van overtuigd. Afgelopen april heb ik met het idee gespeeld om nog eens een soort herdenkingsduik te maken, maar ik wilde niet het risico lopen met mijn onderzeeër tegen een ijsberg aan te knallen. (grijnst)’

Tussen Titanic en Avatar hield de 3D-profeet een monsterpauze van twaalf jaar, wachtend tot de technologie klaar was voor zijn opzet. In die tussentijd ging hij helemaal loos met de allernieuwste technische snufjes. In zijn hoofdkwartier in Los Angeles liet hij een gloednieuwe performance-capture studio en fusioncamera’s ontwikkelen, waardoor driedimensionale live-action en fotorealistische cgi in 3D organisch in elkaar vloeien. Cameron gaat er prat op dat de creaturen uit het fluorescerende Avatar-universum er zo realistisch uitzien dat je ze nauwelijks van echte levende wezens kunt onderscheiden.

Waar komt je obsessie met technologie eigenlijk vandaan?
Cameron: Die is er altijd geweest. Ik hoef mijn achtjarige zoon toch ook niet te vragen waarom hij van Lego houdt? Ik denk gewoon dat het kind in mij nooit verloren is gegaan. Visuele effecten hebben altijd een rol gespeeld in mijn films, maar ik ben zelf pas met de technologie beginnen spelen toen ik in 1992 Digital Domain oprichtte (de productiefirma die onder meer Star Trek, The Curious Case of Benjamin Button en – uiteraard – Avatar in een blits cgi-jasje stak, nvdr.). Veel heeft ook te maken met mijn drang om de kijker te trakteren op een spectaculaire show. Vergelijk het met een goochelaar die voortdurend op zoek is naar nieuwe trucs.

Als zoon van een Canadese ingenieur had Cameron al van kindsbeen af een zwak voor ufo’s, raketten, robotten en andere grensverleggende machinerie. In het onderwaterspektakel The Abyss (1989) voerde hij voor het eerst een digitaal gerenderde waterkolom op. Ook de uit vloeibaar metaal opgetrokken nemesis uit het actievehikel Terminator 2 (1991) was een staaltje visueel vernuft. De Cameron van vandaag is alweer druk in de weer met het neerpennen van de twee onvermijdelijke Avatar-sequels, en daarnaast plant hij nog een film die zich zal afspelen tegen de achtergrond van de atoombom op Hiroshima.

Heb je er nooit aan gedacht om eens een kleinschalige film te draaien, zonder al dat pionieren en die astronomische budgetten?
Cameron: ‘Die vraag krijg ik al 25 jaar. Vroeger zou ik gezegd hebben: ach ja, waarom niet? Vandaag is mijn antwoord simpelweg: go big or go home! Vergelijk het met Michael Jordan die uitgejoeld werd omdat hij plots honkbal ging doen. Blijf toch bij wat je doet. Let wel, in elk van mijn films klopt een romantisch hart en trillen emoties. De kleine, intieme momenten tussen twee acteurs vind ik minstens zo belangrijk als de grote actiescènes.’

Slotvraag: straks zijn er presidentsverkiezingen in de VS. Wie van je filmcollega’s heeft je zegen: Clint Eastwood, die de Republikeinen steunt, of George Clooney, die nog steeds achter Obama staat?
Cameron: ‘Ik ben een Canadees, dus ik hoef niet te kiezen. (lacht) Om eerlijk te zijn: ik vind zowel de Republikeinen als de Democraten fucking waardeloze idioten. Ze doen uitgebreid niets aan de grote problemen van vandaag. Ik bedoel: een thema als de klimaatverandering wordt niet eens verméld, niet in de campagne van de Republikeinen en niet in die van de Democraten. Zo lang politici hun handen niet uit de mouwen steken en zich weer als leiders gaan gedragen, geef ik mijn stem aan niemand.’

TO CONVERT OR NOT TO CONVERT
vijf 3D-rereleases in de bioscoop

THE LION KING
De tweeëndertigste tekenfilm over de leeuwenwelp Simba kreeg een kleurrijke 3D-update, zelfs al ging het savannesprookje de geschiedenis in als één van de laatste grote animatiefilms uit de Disney-stal die nog met potlood gemaakt werd. O ironie!

TOY STORY 1 + 2
Vijftien jaar na hun revolutionaire debuut en elf jaar na de superieure sequel loodste digitale droomfabriek Pixar de speeltjes van Toy Story het 3D-tijdperk binnen. Goed voor een stereoscopische reanimatie van Woody, Buzz en co. To infinity, and beyond!

STAR WARS: EPISODE 1 - THE PHANTOM MENACE
Star Warspeetvader George Lucas waagde zich aan een 3D-conversie van de ridicule melkwegprequel, en het werd een flop van Death Star-proporties. Terecht, want ook voor Lucas was de 3D-pimpbeurt van zijn galaxy far, far away niet meer dan een financiële beslissing.

BEAUTY AND THE BEAST
Ter ere van zijn 20ste verjaardag kreeg het klassieke Disneysprookje een digitale oppoetsbeurt, met een driedimensionale versie van Belle, het Beest en de befaamde theepotten.